Efnisyfirlit

2000-vandinn 1. þáttur
Fleiri tímamót í hættu?

    Haft er eftir færustu tölvusérfræðingum Breta að þótt “aldamótasprengjan" vegna yfirvofandi 2000-vanda springi ekki 1. janúar árið 2000 þá megi búast við mikilli ringulreið og taugaspennu í tölvuheiminum þegar á þessu ári, 1999. Þeir segja spennuna fara vaxandi með degi hverjum. Áhyggjurnar eru sérstaklega vegna stórra ríkja eins og Frakklands, Rússlands, Japan og Brasilíu. Kannanir sýna að þar á bæjum séu menn stutt á veg komnir í að lagfæra tölvubúnað vegna ártalsins 2000. Lönd sem standa vel að vígi eru auðvitað Bandaríkin og m.a. Kanada, Ástralía, S-Afríka, Ísrael og Bretland.
Einnig er búist við vandamálum á fleiri tímamótum en aldamótin 1999/2000. Ákveðnar dagsetningar gætu truflað tölvurnar og þá er einkum horft til 9. apríl næstkomandi, sem er 99. dagur ársins og 9. september. Seinni dagurinn gæti víða verið auðkenndur 9-9-99 en forritarar hafa stundum notað runur af 9-um til að stöðva tiltekinn búnað eða forrit. Hvort þetta gildir um íslenskan tölvubúnað skulum við vona ekki.
Forrit til að prófa
    Ýmis forrit eru til sem athuga svokallað 2000-hæfi tölva. Á heimasíðu Aco m.a. er bent á forrit sem nálgast má frítt á Internetinu. Þar sem niðurstöður á keyrslu slíkra forrita hafa verið mismunandi er mælt með forriti frá óháðu fyrirtæki sem sérhæfir sig í rannsóknum og prófunum. Þeir hjá Aco benda á fyrirtæki er nefnist NSTL sem er með forritið Y2000MARK. Það má nálgast á eftirfarandi slóð: www.nstl.com/html/ nstl_ymark2000.html
Einnig er bent á forrit á heimasíðu Microsoft. Það gildir í raun fyrir allar PC-tölvur sem framleiddar hafa verið síðan 1985. Slóðin er þessi: www.microsoft.com/ technet/topics/year2k/tools/tools.htm
Forritin athuga vélbúnað. Hugbúnað verður að prófa sérstaklega og það sama á við um stýrikerfi.

[ Efst á síðuna ]

2000-vandinn 2. þáttur
Fjölmargir sofandi

    Niðurstöður nýrrar könnunar Gallups fyrir Skýrslutæknifélagið á 2000-vandanum í íslenskum fyrirtækjum voru kynntar á hádegisverðarfundi félagsins í síðustu viku. Könnunin fór fram 23. nóvember til 11. desember sl. á meðal 546 fyrirtækja og nettósvörun var 71,6%. Sambærileg könnun fór sem kunnugt er fram sl. vor.
    Af helstu niðurstöðum má nefna að langflestir forsvarsmenn fyrirtækja, eða tæp 70%, telja 2000-vandamálið hafa mikla þýðingu fyrir almenning. Rúm 20% telja vandann hafa litla þýðingu. Um 60% svarenda telja hæfilega mikið gert úr vandamálinu, t.d. í fjölmiðlum og almennri umræðu. Um 23% telja of mikið gert úr þessu.
    Í könnun Gallups sl. vor töldu nærri 13% aðspurðra mikil vandamál hljótast af ártalinu 2000 í sínu fyrirtæki. Sambærilegt hlutfall nú er 6,3%. Um 88% úrtaksins hafa ekki miklar áhyggjur og telja lítil vandræði hljótast af ártalinu. Sama hlutfall var 80% í maí. Frá því í vor hefur þeim fækkað sem telja ábyrgðina á lausn 2000-vandans í fyrirtækjunum vera hjá yfirmanni tölvudeildar og að sama skapi hefur þeim fjölgað sem telja æðsta stjórnanda fyrirtækisins vera ábyrgan.
    Skiptar skoðanir eru á því hvort stjórnendur fyrirtækja hafi mikla vitneskju um 2000-vandamálið. Um 41% þátttakenda í könnuninni telja stjórnendur búa yfir mikilli vitneskju en 39% segja hana litla. Þetta eru svipaðar niðurstöður og í maíkönnuninni.
Athugun er hafin í ríflega 55% þeirra fyrirtækja sem þátt töku í könnuninni, athugun er lokið í nærri 18% þeirra en um 27% hafa ekki aðhafst neitt í málinu. Síðastnefnda hlutfallið var rúm 35% í maí sl. Þrátt fyrir betrumbót eru talsvert margir fyrirtækjastjórnendur sofandi á verðinum. Helst eru það smærri fyrirtækin og fyrirtæki í útgerð og fiskvinnslu.
Af þeim fyrirtækjum sem sögðust vera að kanna 2000-vandamálið hefur athugun lokið að öllu leyti hjá aðeins 4% þeirra. Hjá 22% er vandamálið leyst að litlu eða engu leyti.
    Margt athyglisvert kemur í ljós þegar skoðað er hvaða búnaður fyrirtækjanna hefur verið kannaður með tilliti til ártalsins 2000. Skiljanlega hafa flestir athugað bókhaldskerfi, vél- og hugbúnað en öllu færri annan búnað. Þannig segjast tæp 50% ekki hafa kannað tæknibúnað, s.s. lyftur, símkerfi, loftræstikerfi og stimpilklukkur. Tæp 54% hafa ekki kannað tölvutengingar og -samskipti við önnur fyrirtæki, 20% hafa athugað málið að öllu leyti og 26% að hluta til. Sex af hverjum tíu fyrirtækjum hafa ekki kannað hvað aðgerðir gegn 2000-vandanum koma til með að taka langan tíma og sjö af hverjum tíu hafa ekki gert kostnaðaráætlanir vegna þessa.
    Um 80% fyrirtækjanna gera ráð fyrir að fá utanaðkomandi aðstoð við greiningu á 2000-vandanum hjá þeim. Af einstökum fyrirtækjum er EJS oftast nefnt og rétt á hæla þess koma Tæknival, Strengur, Hugur og Nýherji.
Athygli vekur að samkvæmt könnuninni virðast fyrirtækin lítið hafa orðið vör við störf 2000-nefndarinnar sem ríkisstjórnin kom á fót fyrir rúmu hálfu ári til að skapa umræðu og aðstoða og hvetja fyrirtæki til að taka á 2000-vandanum.. Ríflega 80% segjast lítið hafa orðið vör við nefndina og aðeins 10% kannast mikið við störf hennar á opinberum vettvangi.

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 3. þáttur)
Hin hliðin á vandanum

    Tvær hliðar eru á öllum málum, smáum sem stórum. 2000-vandamálið er þar engin undantekning. Verslunarráð Íslands efndi til morgunverðarfundar í síðustu viku þar sem “hinni hliðinni" á 2000-vandamálinu var velt upp. Spurningum var varpað fram, s.s. eins og hver ætti að borga fyrir aðlögun tölvukerfa og hver bæri ábyrgð á hugsanlegu tjóni. Gæti athafnaleysi stjórnenda leitt til ábyrgðar og hvað um tryggingaþáttinn og viðskiptavildina. Framsögumenn voru Guðjón Rúnarsson, aðstoðarframkvæmdastjóri Verslunarráðs, Ragnar Birgisson, framkvæmdastjóri Skífunnar, Friðrik Sigurðsson, framkvæmdastjóri Tölvumynda og Sigmar Ármannsson, framkvæmdastjóri Sambands íslenskra tryggingarfélaga.
Guðjón taldi lagalegu hliðina óljósa, þ.e. hvort tölvufyrirtækin væru ábyrg ef eitthvað færi úrskeiðis. Þetta færi eftir einstökum samningum. Helst væri það vegna sértækra lausna í tölvubúnaði og þá gilti venjulegur ábyrgðartími til eins árs. Kröfur yrðu að byggjast á kaupalögum og almennu skaðabótareglunni. Hann sagði mikilvægt að reynt yrði að leita sátta ef deilt yrði um kostnað við aðlögun tölvukerfa eða ábyrgð á tjóni. Úrlausn fyrir dómstólum væri tímafrek og kostnaðarsöm.
Logar allt í málaferlum?
    Ragnar fjallaði um viðskiptahliðina og sagði m.a. að tölvufyrirtækin teldu sig vera stikkfrí, ábyrgðin væri fyrirtækjanna sem létu yfirfara og/eða endurnýja tölvubúnaðinn vegna ártalsins.
“Mörg minni fyrirtæki munu eflaust freistast til þess að taka áhættuna og fara ekki út í neinar fyrirbyggjandi aðgerðir, en treysta á að nægjanlegt sé að framkvæma 2000 aðlögunina eftir á þegar vandamálið liggur fyrir. Þetta munu tölvufyrirtækin kalla ábyrgðarleysi af hálfu stjórnenda, sem muni geta kallað á skaðabótakröfur á hendur þeim. Það er alveg ljóst að ef 2000 vandinn reynist mikill, og þá um leið afdrifaríkur fyrir þá sem tóku áhættu með aðgerðarleysi, þá mun allt loga í málaferlum," sagði Ragnar m.a.
    Friðrik sagði ljóst að vandræði vegna ártalsins yrðu einhver hér á landi en ekki mikil. Hans ráðgjöf til fyrirtækja var að versla ekki 2000 úttektir eða lausnir blindandi og skoða alla samninga gaumgæfilega. Ganga ætti úr skugga um hver ætti þær sértæku lausnir sem hugbúnaðarfyrirtæki framleiddu. Ef upp kæmi vandamál þá væri ábyrgðin í raun allra, þ.e. bæði kaupanda og seljanda tiltekins hug- eða vélbúnaðar. Friðrik varaði menn líka við “júnívandamálinu" þegar farið verður að prófa þau tölvukerfi sem eiga að vera 2000-hæf.
Sigmar sagði það skilning íslenskra sem erlendra tryggingarfélaga að kröfur vegna tjóna af 2000 vandanum falli í mörgum tilvikum ekki undir bótasvið skilmála á sviði atvinnurekstrartrygginga. Vandinn teljist fyrirséður - en þó ekki alltaf.

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 4. þáttur)
Hvað kostar dæmið?

Eins og sagt var frá í síðasta TölvuVísi kostar það Landssímann um 200 milljónir króna að gera tölvu- og tækjabúnað fyrirtækisins klárann fyrir ártalið 2000. Þetta leiðir hugann að því hvað 2000-vandamálið kostar þjóðfélagið í heild sinni. Erfitt er að henda reiður á þá tölu en að sögn kunnugra gæti hún numið um 3 milljörðum kr. Sumir hafa nefnt allt upp undir 8 milljarða og miðað þá við svipað hlutfall af þjóðarframleiðslu hjá grannríkjum okkar í Evrópu.
Að sögn Hauks Ingibergssonar, formanns 2000-nefndarinnar, er unnið að allsherjarúttekt á þessum vanda og kostnaðartölur eru inni í þeirri vinnu. Hann vildi ekki skjóta á neinar tölur, þær myndu á þessu stigi vera hrein ágiskun að hans hálfu.
Þriðjungur fyrirtækja hefur gert áætlanir
    Í nýlegri 2000-könnun Gallup fyrir Skýrslutæknifélagið kom fram að tæplega 69% stjórnenda fyrirtækja, sem höfðu hafið undirbúning eða lokið honum vegna ártalsins, höfðu ekki gert kostnaðaráætlanir. Ríflega 31% höfðu því gert slíka áætlun en sambærilegt hlutfall í Gallup-könnuninni sl. vor var 23%. Frekar voru það fyrirtæki á höfuðborgarsvæðinu sem höfðu gert kostnaðaráætlanir og þá stærri fyrirtækin.
Misjafnt eftir fyrirtækjum
    Kostnaður einstakra fyrirtækja getur verið misjafn eftir stærð þeirra, starfsemi og tölvukosti. Tölvufyrirtæki sem bjóða úttekt eða ráðgjöf eru að taka 20-50 þúsund krónur fyrir hverja útstöð og getur kostnaður meðalstórra fyrirtækja hlaupið á milljónum króna. Sem dæmi þá má vísa til viðtalsins við Ragnar Birgisson hér í blaðinu þar sem hann upplýsir að kostnaður Skífunnar vegna 2000-vandans er á bilinu 3-5 milljónir króna.
    TölvuVísir kannaði stöðu mála hjá nokkrum stórum fyrirtækjum og stofnunum sem reiða sig mjög mikið á tölvubúnað. Í flestum tilvikum var vandkvæðum bundið að fá þessar upplýsingar. Annað hvort lá nákvæm áætlun ekki fyrir hendi eða þá að menn voru varkárir í að gefa upp einhverjar tölur. Helgi H. Steingrímsson, forstjóri Reiknistofu bankanna, sagði kostnað þeirra vera á áætlaðan á bilinu 120-150 milljónir króna. Hjá Flugleiðum fékkst það staðfest að kostnaðurinn er í kringum 200 milljónir króna.
    Hjá Landsvirkjun er kostnaðurinn rúmar 30 milljónir króna. Að sögn Bergs Jónssonar er stærstur hlutinn, eða um 20 milljónir, vegna uppfærslu hugbúnaðar á Kerfiráði, stjórnstöð virkjananna. Annar kostnaður er vegna úttekta og aðfenginnar ráðgjafarþjónustu sem og endurnýjunar PC-tölva fyrirtækisins. Bergur sagði ekki hafa verið þörf á að endurnýja allar tölvur, uppfærslu á mörgum þeirra hafi bara verið flýtt.

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 5. þáttur)
Jákvæðu hliðarnar

Umfjöllun um 2000-vandann í fjölmiðlum og víðar hefur einskorðast við neikvæðu hliðar og áhrif þess að tölvurnar taki ekki ártalinu 2000. En það er í þessu sem mörgu öðru að eins dauði er annars brauð. Jákvæð áhrif vandans eru margvísleg og sum jafnvel spaugileg eins og lesa má á vefsíðu Hugmóts, sem sagt er frá hér til hliðar á síðunni. Þar eru tíunduð ýmis jákvæð áhrif vandans, bæði í heiminum almennt og hér á Íslandi.
Lögmenn fá nóg að gera
    Svo nokkur dæmi séu tekin þá má fyrst nefna uppstokkun á tölvukosti fyrirtækja og stofnana og uppgang hjá tölvu- og hugbúnaðarfyrirtækjum. Tölvu- og tæknimenn megi búast við launum eins og á bestu frystitogurum. Lögmenn munu fá meira en nóg að gera vegna málaferla um framleiðslugalla, vanefnda og samningsrofs af völdum 2000-vandans. Fyrirtæki eru talin stækka og eflast við að yfirtaka rekstur fyrirtækja sem ekkert aðhafast í málinu.
Hugmótsmenn spá því að skattakerfi verði gerð einfaldari en þau eru núna, tollalög verði einfölduð, virðisaukaþrep verði aðeins eitt og tekjuskattur hérlendis verði jafnvel lægri og án persónuafsláttar, allt 2000-vandanum að þakka (eða kenna!).
Bætt samskipti við nágrannann!
    Svo vikið sé að spaugilegri hliðum 2000-vandans, sem þeir hjá Hugmóti sjá fyrir sér, þá má nefna betri samskipti milli nágranna þegar þeir taka höndum saman um að leysa sín mál. Þar eru nefnd til sögunnar hverfisgæsla, garðrækt, húsdýrarækt, matvæladreifing og vöruskipti! Samkvæmt þessum spádómi mun stórfjölskyldan ganga í endurnýjun lífdaga þegar börn flytja til foreldra sinna vegna skorts á hita, mat eða öðrum nauðsynjum. Betri nýting verður á samgöngutækjum, einkum bílum þegar menn skiptast á að keyra hvern annan til og frá vinnu.
    Hugmótsmenn spá því að hrossa- og sauðfjáreign landsmanna minnki, bæði vegna aukins kostnaðar við tómstundabúskap og þeirrar “bláköldu staðreyndar að manngæskan nái ekki lengra en matarvonin," svo vitnað sé beint í spádóminn. Þá er reiknað með að húsdýrarækt aukist í borgum og bæjum. Hanagal muni koma í staðinn fyrir vekjaraklukkur!
Að lokum þetta: “Sjónvarpsgláp, tölvuleikir og áþekkt iðjuleysi fer halloka. Allir þurfa að leggja sitt af mörkum til að fjölskyldan hafi nóg að bíta og brenna. Heilsufar almennings batnar vegna aukinnar hreyfingar og útiveru. Nú er bara að ganga, hjóla eða fara á skíðum í vinnuna..."
Þar með höfum við það!

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 6. þáttur)
Ekkert má út af bera

Fulltrúar 2000-nefnda þriggja Norðurlanda; Noregs, Svíþjóðar og Danmerkur, hittu kollega sína á Íslandi í síðustu viku. Að sögn Hauks Ingibergssonar, formanns 2000-nefndarinnar íslensku, eiga þessi lönd ekki með sér formlegt samstarf um lausn 2000-vandans heldur hittast fulltrúar þeirra öðru hvoru og bera saman bækur sínar á óformlegan hátt.
Alþjóðlegt vandamál
    “Menn eru aðallega að ræða tvennt. Í fyrsta lagi þau verkefni sem eru í gangi í hverju landi fyrir sig og helstu áhersluatriði í starfinu og síðan hvað verið er að gera á heimsvísu því að 2000-vandinn er alþjóðlegur í eðli sínu. Við á Norðurlöndunum erum því mjög háð því sem aðrir eru að gera í þessum efnum. Til dæmis má segja að ýmis stór tölvu- og tengslakerfi séu samevrópsk, s.s. orkudreifingarkerfi, símakerfi, fjarskiptakerfi og samgöngukerfi," sagði Haukur í samtali við TölvuVísi.
Norðurlöndin mjög háð tölvutækninni
    Aðspurður um stöðu mála hér á landi, í samanburði við þessar þrjár Norðurlandaþjóðir, sagði Haukur það sína tilfinningu að við værum á svipuðu róli en áhugavert gæti verið að gera samnorræna könnun til að sannreyna það. Norðurlöndin væru meðal þeirra þjóða sem mest væru háðar tölvu- og upplýsingakerfum og því um leið viðkvæmari fyrir fyrirbærum eins og 2000-vandanum.
    “Ástandið er til dæmis sambærilegt í þessum löndum að því leyti til að þeir sem eru í forsvari fyrir stofnanir, fyrirtæki og sveitarfélög vita nú orðið að þarna er eitthvað vandamál til staðar. Sumir hafa greint vandann og gripið til aðgerða til að koma í veg fyrir hann en allt of margir hafa lítið gert og hyggjast ekki ljúka aðgerðum fyrr en seint á þessu ári eða í árslok. Því má ekkert út af bera."
Óformleg niðurstaða þessa fundar var, að sögn Hauks, að nú verði að ýta eftir því eins og kostur sé að menn framkvæmi þær aðgerðir sem þurfi til að ráða við 2000-vandann og prófi hvort það sem gert sé virki eins og til væri ætlast.
“Það er ágætt markmið og ábyrg afstaða fyrir fyrirtæki, ríkisstofnanir og sveitarfélög að setja sér að hafa lokið aðgerðum fyrir sumarleyfi og vera þá orðin 2000-hæf."
10 milljarða kostnaður?
    Þátttakandi í norræna fundinum sló þeirri tölu fram í sjónvarpsviðtali að kostnaður Íslendinga vegna 2000-vandans yrði í kringum 10 milljarðar króna. Þetta er öllu hærri tala en menn hafa haldið fram hingað til en kannski er gests augað glöggt. Haukur sagðist hins vegar draga þessa tölu mjög í efa.
    “Við höfum engar þær upplýsingar undir höndum sem styðja þessa tölu. Það verður mjög erfitt að meta kostnað vegna 2000-vandans því erfitt er að greina á milli kostnaðar sem lýtur að lausn vandans og fjárfestinga vegna almennra tækniframfara. Oft taka menn í notkun búnað sem þeir hefðu hvort eð er gert, óháð aldamótaárinu. Ef allt er tekið saman eftir aldamótin; aðgerðir bæði vegna 2000-vandans og almennra tækniframfara, má vel vera að kostnaðurinn verði 10 milljarðar. Það er mjög erfitt að henda reiður á þessu. Við munum að sjálfsögðu hafa auga með kostnaðartölum en aðalverkefnið er fyrst og fremst að hafa í frammi aðgerðir og hvatningu til að íslensk fyrirtæki, ríkisstofnanir og sveitarfélög, og þar með íslenskt samfélag, verði ekki fyrir truflunum vegna 2000-vandans," sagði Haukur.
Skýrsla væntanleg
    Á næstu dögum mun 2000-nefndin kynna skýrslu sem verið er að gera um stöðu mála hér á landi. Skýrslan er byggð á athugunum á orkugeiranum, fjármálageiranum og fjarskiptageiranum, þremur stærstu sjúkrahúsum landsins og fjórum stærstu sveitarfélögunum.

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 7. þáttur)
Gagnrýninni svarað

    Gagnrýni hefur komið fram á tölvufyrirtækin hér á landi fyrir að gera sérstaklega út á 2000-vandann og að afsala sér allri ábyrgð ef upp koma einhver vandamál. Ragnar Birgisson, framkvæmdastjóri Skífunnar, kom inn á þetta í viðtali við TölvuVísi nýlega og í síðasta blaði tók Bjarni Ákason hjá Aco undir þessa gagnrýni. Viðbrögð tveggja annarra tölvufyrirtækja voru könnuð og koma þau hér á eftir.
Vísum engri ábyrgð frá
    Ívar Harðarson, forstöðumaður þjónustudeildar Tæknivals, sagði það rangt að Tæknival vísi allri ábyrgð frá sér.
“Það er langt því frá að við vísum einhverri ábyrgð frá okkur. Við seljum okkar vélar í því ástandi sem við fáum fá birgjunum. Við erum með merki eins og Fujitsu, Compaq og Hyundai og vélarnar eru seldar áfram til okkar viðskiptavina. T.d. þá urðu allar Compaq vélar 2000-hæfar frá 1. okt. '97. Allar Hyundai vélar seldar frá þeim urðu 2000-hæfar frá 1. jan. '98. Ef vél er seld sem ekki er 2000-hæf þá er hún eins og hún kemur frá framleiðandanum. Við höldum úti heimasíðu þar sem viðskiptavinir okkar geta nálgast slóðir með uppfærslum án nokkurs kostnaðar, þar sem slíkt er í boði. Annars er þetta mál umfangsmeira en vélarnar sjálfar og að mörgu þarf að hyggja svo sem stýrikerfum, hugbúnaði og fleiru," sagði Ívar.
Sjálfsbjargaraðferðin
    Hjalti Sölvason, framkvæmdastjóri ráðgjafasviðs Nýherja, sagði þessa gagnrýni vart geta átt við sitt fyrirtæki.
“Við höfum sett okkur það markmið að hjálpa okkar viðskiptavinum að hjálpa þeim að draga úr kostnaði vegna 2000-vandans. Við höfum lagt talsverðan kostnað í að byggja upp okkar eigin heimasíðu þar sem við erum með tilvísanir í alla okkar helstu framleiðendur til að auðvelda okkar viðskiptavinum að fá svör um sinn tölvubúnað. Við höfum verið með ákveðinn farveg þar sem fyrirtæki hafa getað sent fyrirspurnir um 2000-hæfi viðkomandi búnaðar. Verið með lista sem við hjálpum fyrirtækjunum að fara yfir. Þessi þjónusta hefur verið ókeypis. Ef fyrirtæki hafa viljað gera þetta eftir bókinni, og tileinkað sér góða 2000-venjur, þá höfum við boðið þeim að tileinka sér aðferðafræði sem við höfum þróað sérstaklega sem heitir Árný. Hún gengur út á það að viðskiptavinurinn geti hjálpað sér sjálfur. Við höfum fengið góðar undirtektir og á milli 50-60 fyrirtæki nýta sér þessa aðferðafræði. Þetta hjálpar fyrirtækjunum að forgangsraða sínum búnaði og veitir þeim betri yfirsýn yfir stöðuna. Í þessum tilfellum eru verkefnin drifin áfram á ábyrgð viðskiptavinarins. Við lítum frekar á okkur sem stuðningsaðila en þann sem á að taka alla ábyrgð ef eitthvað fer úrskeiðis," sagði Hjalti.

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 8. þáttur)
Gluggað í stöðuskýrslu

    “Meginniðurstöður eru þær að stjórnendur virðast almennt vera meðvitaðir um að vandi sé til staðar og er athugun á umfangi hans og greining áhættuþátta víða hafin. Markvissar framkvæmdir við nauðsynlegar lagfæringar og endurbætur og mat á ytri áhrifum eru skemmra á veg komnar. Prófanir úrbóta og gerð neyðaráætlana eru ekki hafnar nema að litlu leyti. Búist er við skorti á sérfræðingum, hækkun á þjónustutöxtum og bið eftir afgreiðslu búnaðar þegar líður á árið. Í mörgum smærri fyrirtækjum og stofnunum er það einfalt verk og fljótunnið að ganga úr skugga um hvað laga þurfi. Fyrirsjáanlegur vandi þeirra er sá að nauðsynleg þjónusta verður ófáanleg ef of margir vilja grípa til hennar á síðustu stundu."
Skaði og óþægindi líkleg
    Þetta er meðal þess sem má lesa í nýrri skýrslu frá 2000-nefnd stjórnvalda um stöðu mála á Íslandi vegna 2000-vandans. Í þessari stöðuskýrslu kemur fram mat nefndarinnar á því hvernig viðbúnaði, til að koma í veg fyrir truflanir vegna 2000-vandans, var háttað hér á landi við síðustu áramót. Matið er einkum byggt á símakönnunum og sjálfsmati aðila. Við skulum kíkja á fleiri niðurstöður.
    Að mati nefndarinnar er sá möguleiki ekki útilokaður að upp komi truflanir sem valdið geti skaða og óþægindum.
“Brýnt er að stjórnvöld, fyrirtæki, ríkisstofnanir og sveitarfélög hraði aðgerðum og veiti þessu málefni nauðsynlegan forgang. Stefna ber að því að allt atvinnulífið og stjórnsýslan verði orðin 2000-hæf við lok 3. ársfjórðungs. Mikilvægustu innviðakerfin, orkuframleiðsla og -dreifing og fjarskipti, þurfa að vera tilbúin fyrr, eða við lok 2. ársfjórðungs. Gangi þetta eftir eru miklar líkur á að innviðir þjóðfélagsins gangi stóráfallalaust við árþúsundaskiptin," segir í skýrslunni. Af einstökum aðilum í þjóðfélaginu telur nefndin að staðan sé skást hjá ríkisstofnunum. Þar séu menn lengst komnir í vinnu við lausn vandans. Hjá fyrirtækjum hefur fjórðungur þeirra ekki hafið aðgerðir til lausnar vandanum og telur nefndin að þau þurfi að hafa hraðann á.
Hætta á tímahraki
    Í mikilvægustu innviðakerfum þjóðfélagsins metur nefndin það m.a. svo í orkumálum að stóru orkufyrirtækin séu vel á veg komin. Óvissa sé með þau minni. Svipað megi segja um fjármálafyrirtækin. Um fjarskipti segir í skýrslunni að undirbúningi Landssímans miði í rétta átt. Ríkisútvarpið sé skemmra á veg komið og lítið megi út af bera til að þessar stofnanir lendi ekki í tímahraki með prófanir og lagfæringar. Nefndin telur að fylgjast þurfi náið með gangi mála í heiminum og meta í tíma hver áhrif sú þróun gæti haft á utanríkisviðskipti Íslendinga.

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 9. þáttur)
Hvert er eðli vandans?

    Það væri ekki seinna vænna í þessum efnisþætti um 2000-vandann að gera sér grein fyrir eðli þessa vanda sem talinn er geta sett heiminn á annan endann um aldamótin. Í nýlegri skýrslu 2000-nefndarinnar, en helstu niðurstöður hennar birtust fyrst í síðasta TölvuVísi, er ágætlega vikið að því hvert eðli vandans er í raun. Við skulum vitna aðeins í það sem þar er sagt:
“2000-vandinn, sem svo er nefndur, felst í því að tákna ártal í dagsetningum með tveimur tölustöfum í stað fjögurra. Var þetta einkum gert til að spara minni í tölvukerfum. Mörg forrit sem telja tíma geta því ekki unnið rétt úr ártalinu 00 (2000). Vegna þessa geta ýmis vandamál komið upp þegar ártalið 2000 gengur í garð, ekki aðeins í hugbúnaði og vélbúnaði í hefðbundnum tölvukerfum, heldur einnig í tölvukubbum sem víða eru byggðir inn í ýmsan búnað, svo sem iðnstýrikerfi, lækninga- og rannsóknatæki, heimilistæki og vélknúin farartæki.
Vandinn er víðtækur
    Hvarvetna þar sem slíkur tölvubúnaður er notaður er hugsanlegt að upp komi truflun þegar ártalið 2000 kemur fyrir í gögnum eða úrvinnslu. Vandinn er víðtækur og miklu skiptir að reynt sé að greina í hvaða búnaði truflun getur komið upp, lagfæra eða skipta um búnað sem ekki er 2000-hæfur og sannreyna með prófunum að þær lausnir, sem valdar eru, virki."
Hætta á efnahagskreppu
    Öll vitum við að 2000-vandinn nær til allra þjóða heims, ekki síst þeirra tæknivæddari. Þess vegna eiga Íslendingar meira undir því en ýmsar aðrar þjóðir að vel takist til um lausn vandans. Takist illa til í þeim efnum telja skýrsluhöfundar 2000-nefndarinnar að muni valda “efnahagskreppu og ógna afkomu og velferð."
Í skýrslunni er talað um að mesta ógnin hér á landi sé að framleiðsla og dreifing á rafmagni og heitu vatni raskist og að símkerfið lamist.
    “Þá er ekki aðeins að símtöl rofni heldur stöðvast jafnframt að mestu greiðslumiðlun og fjölmiðlun. Vegna þess hve Ísland er háð utanríkisverslun geta truflanir erlendis einnig valdið umtalsverðum vanda. Meðal stórþjóða, t.d. í Bandaríkjunum, óttast menn að viðbrögð almennings við ímyndaðri hættu geti brotist út í hamstri, til dæmis á matvöru, olíu og peningaseðlum. Slíkt gæti valdið tímabundnum skorti og þannig magnað óttann. Alþjóðlegar skýrslur (Gartner Group) benda til að undirbúningur vegna 2000-vandans sé tiltölulega skammt kominn í sumum þeirra landa sem mikilvæg eru fyrir viðskiptahagsmuni okkar," segir m.a. í skýrslunni sem má skoða nánar á http://2000.stjr.is

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 10. þáttur)
Það gæti rignt en....

Skýrslur um 2000-vandann koma út í kippum þessa dagana og sérfræðingar í 2000-málum eru eftirsóttir til fyrirlestra og viðtala í fjölmiðlum. Oftar en ekki mála skýrsluhöfundar skrattann á vegginn og fullyrða jafnvel að heimskreppa blasi við. Þeim hefur orðið nokkuð ágengt í áróðri sínum því nýlega kannanir í Bandaríkjunum sýna að almenningur hyggst hamstra brýnustu nauðsynjar og halda til fjalla þegar ný öld gengur í garð!
    Síðan koma aðrir sérfræðingar og segja að ekkert sé að óttast. Þannig var sagt frá því í Los Angeles Times nýlega að margir sérfræðingar teldu vandann vegna ártalsins 2000 ekki verða eins mikinn eins og af væri látið. Einn úr þeim hópi, sem starfar að öryggismálum fyrir Deutsche Bank, telur líkurnar á heimskreppu hafa minnkað úr 70 niður í 45%.
Í svipuðum dúr var nýleg skýrsla frá Giga Information Group sem á frummálinu bar titilinn “It May Rain, but the Sky Won't Fall!" Fyrir þá sem vilja halda sér á jörðinni er þetta líklega besta lýsingin á vandanum. Það er hætta á einhverjum truflunum en alls ekki heimskreppu.

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 11. þáttur)
Fyrsti skellurinn í júlí

    Það kom fram á ráðstefnu Gartner Group í San Diego í Bandaríkjunum nýlega að fyrirtæki megi búast við fyrsta skellinum í júlí nk. vegna yfirvofandi 2000-vanda. Þá gætu erfiðleikarnir orðið enn meiri sökum sumarfría starfsfólks.
Staðan er vanmetin
    “Ég tel að stjórnendur margra fyrirtækja vanmeti stöðuna. Í rauninni er aðeins hætta á að 8-10% vandamála í 2000-óhæfum tölvum komi í ljós í kringum aldamótin. Þetta á eftir að koma upp í skömmtum. Fyrsti skellurinn verður núna í júlí. Þá hefst nýtt rekstrarár hjá mörgum fyrirtækjum og dagsetningarvandamál gætu komið upp í þeim tölvum sem ekki gera ráð fyrir fjögurra stafa ártali. Síðan er von á öðrum skell í október þegar tölvukerfi fara að gera rekstraráætlanir fyrir árið 2000. Í lok ársins ættu vandamálin að hafa komið upp í 55% allra tölvukerfa," sagði einn sérfræðinga Gartner Group á ráðstefnunni.
Kærum fjölgar stöðugt
    Hann minnti jafnframt á að samkvæmt nýlegum könnunum væri rétt ríflega 80% alls hugbúnaðar 2000-hæfur. Fyrir hálfu ári hefði þetta hlutfall verið 88% þannig að þróunin væri hægfara. Fyrirtæki eru líka að átta sig á að tölvubúnaður sem þau höfðu nýlega fjárfest í reyndist ekki 2000-hæfur. Á ráðstefnunni kom m.a. að fyrir ári hefði verið vitað um 11 kærur í Bandaríkjunum vegna 2000-vandans. Núna væru klögumálin orðin um 800 og fjölgaði dag frá degi. Í flestum tilfellum eru þetta fyrirtæki eða stofnanir að kæra framleiðendur og dreifingar- og söluaðila tölvubúnaðar.
Á ráðstefnu Gartner Group kom jafnframt fram að um 80% allra tölvukerfa á vegum bandarískra stjórnvalda hefðu verið yfirfarin og gerð 2000-hæf. Þetta er mun betri staða en í flestum öðrum ríkjum heims. Ráðstefnugestir lýstu áhyggjum sínum vegna þeirrar stöðu.

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 12. þáttur)
Vandi þeirra minni

    Minni fyrirtæki eru af mörgum sérfræðingum talin í meiri hættu vegna 2000-vandans en þau stærri. Þau hafa minna bolmagn til að ráðast í endurbætur á tölvubúnaði og í sumum könnunum sem gerðar hafa verið koma fram spár um að fyrirtæki leggi jafnvel upp laupana um aldamótin. Þetta á reyndar frekar við stórþjóðir því ólíklegt er talið að fyrirtæki hér á landi þurfi að hætta starfsemi vegna þessa margumtalaða vanda.
Framkvæma má einföld próf
    En eins og aðrir tölvunotendur þurfa minni fyrirtækin að huga að sínum málum. Því lengur sem þau draga það á langinn, þeim mun erfiðara verður að ráðast í verkefnið. TölvuVísir leitaði til Arnar Arasonar á sölu- og markaðssviði Einars J. Skúlasonar hf. með ráðleggingar til handa stjórnendum litlu fyrirtækjanna. Örn sagði að fyrir það fyrsta þyrfti að kanna hugbúnaðinn sem væri verið að nota.
    “Ef t.d. um bókhaldshugbúnað er að ræða skal snúa sér til framleiðanda og kanna hvort búnaðurinn ráði við ártalið. Hugsanlega þarf að uppfæra hann með nýjustu útgáfum. Hvað PC-tölvurnar varðar er rétt að huga að endurnýjun eða framkvæma svokallað 2000-próf ef þær eru 3 ára eða eldri. Yfirleitt er ekki flókið mál að framkvæma slíkt próf, t.d. að slá inn dagsetningu rétt fyrir áramót og láta hana tifa yfir. Mikilvægast er að kanna fyrst þau tölvukerfi sem halda fyrirtækjunum gangandi, eins og t.d. sölu- og tollakerfi. Hægt er að skipta um tölvu með dags fyrirvara en það getur tekið lengri tíma að upp hugbúnað. Ég mæli með aðgerðum sem fyrst, erfitt gæti t.d. reynst að fá aðstoð tæknimanna í lok ársins. Stærsti vandi litlu fyrirtækjanna gæti verið stóru fyrirtækin sem þau versla við, bæði hér á landi og erlendis."
Varðandi pakkahugbúnað eins og frá Microsoft þá sagði Örn vandamálin ekki vera alvarlegs eðlis ef upp kæmu einhverjar villur. Hugsanlega gætu eldri ritvinnsluforrit birt dagsetningu vitlaust ef þau notuðu hana sjálfkrafa.
Í mesta lagi pirringur
    “Tölvukerfið hrynur samt ekki af þeim völdum. Upp koma truflanir sem geta í mesta lagi pirrað menn. Þá má sækja lagfæringar á þessum forritum hjá viðkomandi framleiðendum á vefnum. Þetta eru helstu þumalputtareglurnar fyrir þá sem eru með lítil tölvukerfi," sagði Örn og benti á vefsíðu EJS með nánari ábendingar um hjálparforrit og vefsíður. Slóðin er http://www.ejs.is/2000

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 13. þáttur)
Þú tryggir ekki eftir á

    Það kom fram á fundi Verslunarráðs fyrr í vetur um 2000-vandann að íslensk sem erlend tryggingarfélög teldu kröfur um tjón vegna vandans ekki falla undir bótasvið skilmála á sviði atvinnurekstrartrygginga. Vandinn teldist fyrirséður, en þó ekki alltaf eins og kom þá fram í máli Sigmars Ármannssonar, framkvæmdastjóra Sambands íslenskra tryggingarfélaga. Lögboðnar vátryggingar gætu dekkað tjónið í vissum tilfellum. Hann tók líka dæmi um fiskiskipatryggingu. Sé kröfum ekki sinnt um prófun og yfirlýsingu framleiðenda búnaðar að hann sé 2000-hæfur þá geti það haft áhrif á bótarétt útvegsmannsins, komi til tjóns.
TölvuVísir kannaði stöðuna hjá nokkrum tryggingarfélögum og hvort fyrirtæki væru að tryggja sig fyrir hugsanlegu tjóni vegna 2000-vandans. Það er jú í þessu sem öðru að þú tryggir ekki eftir á!
Lítil eftirspurn
    Hjördís Harðardóttir, framkvæmdastjóri á stjórnunarsviði VÍS, sagði við TölvuVísi að félagið hefði ekki orðið vart við mikla eftirspurn fyrirtækja eftir sérstökum tryggingum vegna 2000-vandans.
“Við getum boðið slíkar tryggingar í gegnum okkar endurtryggjendur og þá yrði það gert að undangenginni mikilli skoðun. Fylla þyrfti út eyðublöð og uppfylla ákveðnar kröfur. Ég veit til þess að erlend tryggingarfélög bjóða svona tryggingar en þær eru ekki ódýrar og fyrirtæki þurfa að ganga í gegnum strangt próf," sagði Hjördís. Hvort skýring á lítilli eftirspurn væri sú að fyrirtæki teldu sig þegar vera tryggð fyrir slíku tjóni, sagði Hjördís að rekstrarstöðvunartryggingar gætu hugsanlega dekkað tjónið. Annars væri ómögulegt að svara til um ástæðu lítillar eftirspurnar.
Sveinn Segatta hjá Sjóvá-Almennum hafði svipaða sögu að segja og Hjördís. Takmarkaður áhugi virtist vera hjá fyrirtækjum fyrir tryggingum af þessu tagi.
    “Helst eru það hugbúnaðarfyrirtæki sem leitað hafa til okkar með fyrirspurnir um starfsábyrgðartryggingu sem innifelur þessa áhættu, sem tryggingarfélög almennt eru hins vegar ekki tilbúin til að bjóða markaðnum," sagði Sveinn.
Tryggingarfélögin hafa sent viðskiptavinum sínum í atvinnurekstri bréf til áminningar um vandann og bent þeim á að tjón, sem kunna að fylgja í kjölfar þess að 2000-málum sé ekki sinnt, eru á ábyrgð fyrirtækjanna.
Stjórnendur meðvitaðir?
    “Sú skýring er hugsanleg í ljósi þeirra tilkynninga sem íslensk vátryggingarfélög hafa sent frá sér, og í viðræðum þeirra við forsvarsmenn fyrirtækjanna, að þeir séu meðvitaðir um að afleiðing aldamótavandans sé á þeirra ábyrgð," sagði Sveinn.
Sömu reynslu hefur Tryggingamiðstöðin upplifað, að sögn Vigfúsar Más Vigfússonar. Félagið hafi frekar upplýst sína viðskiptavini um stöðuna og benti Vigfús í því sambandi á bækling sem Samband íslenskra tryggingafélag hefði gefið út um 2000-vandann og nálgast mætti í afgreiðslum og útibúum félaganna.

[ Efst á síðuna ]

(2000-vandinn 14. þáttur)
Rólegt í framleiðslunni

    Tölvunotkun í iðnaði er að sjálfsögðu mikil og í framleiðslunni gegna tölvur veigamiklu hlutverki. Fyrirtækin eru misjafnlega langt komin í undirbúningi sínum fyrir aldamótin og þau sem ekkert eru farin að gera í sínum málum ættu að fara að vakna. Eftir því sem líður á árið verður t.d. erfiðara að fá þjónustu tölvufyrirtækjanna vegna mikilla anna hjá þeim.
TölvuVísir forvitnaðist um stöðu mála hjá Samtökum iðnaðarins og spurði hvort þau verði vör við mikinn áhuga á 2000-vandanum. Fyrir svörum varð Guðmundur Ásmundsson.
Takmarkaður áhugi
    Hann sagði ekki mikið um það að skjólstæðingar samtakanna hefðu samband af fyrra bragði til að spyrjast fyrir um málið. Hann benti á að á nýliðnum vetri hefðu samtökin staðið fyrir stuttu námskeiði um hvernig ætti að taka á 2000-vandanum við framleiðslustýringu. Fulltrúar 15 framleiðslufyrirtækja létu sjá sig.
    “Það var alveg greinilegt að menn voru misjafnlega á veg komnir og nokkrir höfðu áhyggjur af stöðunni, ekki síst þeir sem voru með eldri hugbúnað í notkun. Námskeiðið mæltist mjög vel fyrir," sagði Guðmundur og taldi ekki ólíklegt að svipað námskeið yrði haldið aftur eða þá að púlsinn yrði tekinn á stöðunni með einhverjum öðrum hætti.
    “Stærri fyrirtækin hafa eðlilega sett þessi mál í ákveðinn farveg og eru mörg hver með ráðgjafa frá tölvufyrirtækjunum. Almennt séð er það okkar tilfinning að menn hafi verið ansi rólegir í tíðinni. Ástæðan fyrir því getur verið sú að ekki hefur heyrst enn af stórvægilegum 2000-vanda við iðnstýringuna, hvað sem síðar kann að koma í ljós. Þetta kom meðal annars fram á fundum sem við áttum með fulltrúum nokkurra framleiðslufyrirtækja fyrir þetta námskeið," sagði Guðmundur.

[ Efst á síðuna ]

Heimasíða (Our home page) okkar - Kort (Map of Site) af vefnum

Síðan uppfærð 02. mars 2002

Tölvu- og verkfræðiþjónustan
Grensásvegi 16 - 108 Reykjavík
Sími: 520 9000 Bréfsími: 520 9009